Europa heeft nieuwe regels goedgekeurd voor nieuwe genomische technieken (NGT), ook wel nieuwe gentechnieken genoemd. Daarmee wordt gericht het DNA van planten aangepast. Voorstanders zien kansen, zoals droogtebestendigere gewassen. Maar er spelen ook vragen over onze omgang met de natuur, keuzevrijheid en de onafhankelijkheid van boeren. In dit artikel willen we hier dieper op ingaan.
Wat heeft Europa beslist?
De meeste nieuwe regels gelden vanaf 17 juli 2028. Er komen twee categorieën.
NGT-1 omvat planten met veranderingen die volgens Europese criteria ook via klassieke veredeling zouden kunnen ontstaan. Voeding uit deze planten hoeft geen aparte NGT-vermelding te dragen. Zaaigoed en ander voortplantingsmateriaal krijgen die vermelding wel.
Voor NGT-2 blijven de bestaande ggo-regels gelden, inclusief toelating, risicobeoordeling en etikettering. Het gebruik van beide categorieën blijft in bio uitgesloten.
Een sterke plant heeft een sterke omgeving nodig
Voorstanders verwachten dat NGT de ontwikkeling van gewassen met nuttige eigenschappen kunnen versnellen, bijvoorbeeld weerstand tegen ziekten of droogte. Het VIB verwelkomt de nieuwe regels als een stap vooruit voor landbouwinnovatie. Boerenbond ziet kansen om boeren meer mogelijkheden te geven bij een afnemende beschikbaarheid van gewasbeschermingsmiddelen.
Voor ons begint weerbare landbouw bij het samenspel tussen bodem, plant en omgeving. Hoe goed een gewas groeit, hangt ook af van de grond waarin het wortelt en het leven eromheen.
Compost en groenbemesters voeden het bodemleven en helpen een bodemstructuur opbouwen die water opneemt en vasthoudt. Wisselteelt helpt bepaalde ziektecycli te doorbreken. Bloemen en hagen bieden ruimte aan bestuivers en insecten die plagen helpen beheersen. Zo krijgt biodiversiteit een praktische rol in de teelt.
Samenwerken met de natuur betekent voor ons: begrijpen wat planten sterk maakt en die voorwaarden versterken.
Ook biologische veredelaars ontwikkelen nieuwe rassen. Via kruising combineren ze eigenschappen van kruisbare planten. Vervolgens selecteren ze nakomelingen die passen bij de bodem, het klimaat en de biologische teelt. Zo kiest bio ook voor vernieuwing, met een bewuste grens aan het rechtstreeks aanpassen van DNA via NGT.
Wie houdt zeggenschap over onze gewassen?
De discussie gaat ook over de ruimte die boeren en veredelaars houden om zelfstandig te werken. Toegang tot een brede verscheidenheid aan zaden is belangrijk om rassen te ontwikkelen voor verschillende bodems, klimaten en teelten.
De biosector vreest dat meer patenten op NGT-gerelateerde uitvindingen die toegang bemoeilijken, en dat kleinere veredelaars te maken krijgen met licentiekosten en ingewikkelde controles op bestaande patenten. Europa voorziet waarborgen, zoals een gedragscode voor patenthouders en onderzoek naar de gevolgen. Toch blijven er vragen rijzen over afhankelijkheid en machtsconcentratie in de zaadsector.
Daarnaast moeten boeren die zonder NGT willen telen, dat ook praktisch kunnen blijven doen. Het label op NGT-zaaigoed helpt daarbij. Toch blijft de sector bezorgd over onbedoelde vermenging en over de controle doorheen de voedselketen. Daarbij speelt mee dat een DNA-analyse bij sommige veranderingen niet kan vaststellen of ze door NGT, klassieke veredeling of een natuurlijk proces zijn ontstaan. Dat maakt controle op de gebruikte veredelingstechniek moeilijker.
Welke landbouw willen we ondersteunen?
Voor ons moet landbouwinnovatie bijdragen aan een vruchtbare bodem, diverse gewassen en voldoende zelfstandigheid voor boeren. Een nuttige genetische eigenschap kan mogelijkheden bieden, maar maakt een teeltsysteem op zichzelf nog niet duurzaam. Ook bodembeheer, watergebruik, teeltkeuzes en de economische positie van de boer tellen mee. Daarom kiezen wij voor bio: een landbouwbenadering die deze samenhang centraal stelt.
Onze keuze voor bio weerspiegelt een bredere visie op landbouw: natuurlijke processen versterken, zorgvuldig omgaan met genetische diversiteit en keuzevrijheid behouden voor boeren en consumenten.